Canlıların yaşam kaynağı olan suyun kent ve kentli için önemi çağlar boyu yadsınamaz. Su varlığıyla tüm canlıların yaşamsal faaliyetlerini en iyi şartlarla gerçekleştirilmesine imkan veren bir unsurdur. İnsanlık gerek özel yaşam alanlarında gerek sosyal yaşamında aktivitelerinin merkezine suyu koyabilmiştir. Gelişen ve geliştikçe yeni ihtiyaçlara sahip olan gezegenimizde suyun şehir için yeri önemlidir ve bir kentli suya verdiği değeri nasıl göstermelidir, bilinmesi gerektir.
Antik çağ kentlerinde dahi göreceğimiz su öğeleri kent için suyun ne denli önemli olduğunun somut örnekleridir. Uzun geçmişe sahip, asırlarca ayakta duran şehirlerin kentin işaret öğelerinde yer alan; çoğunlukla kenti oluşturma da işaret öğesi niteliği taşıyan su öğeleridir. Perge antik kentinde şehir içinde ana damarı oluşturan caddenin kamu alanı dolayısıyla insanların buluştuğu çeşitli faaliyetlerde bulundukları alan olması kadar cadde ortasından geçen ve akan suyun varlığı suyun eski çağlarda dahi ne denli önemli olduğunun ispatı niteliğindedir. Bu ana damar olan caddenin belli yol ayrımlarında, geniş buluşma mekanlarında, sirkülasyonun yoğun olduğu noktalarda suyun biriktirilmesi suretiyle havuzcuklar oluşturulmuştur. Su öğesinin kent içinde merkezi alanlar haline gelmesi suyun kullanımda işlevi ve önemini göstermekle birlikte suyun bulunduğu noktaları kent için mihenk taşı gibi işaretlediği aşikardır.
Tipik islam mimarisinde de; iç avlulu yapılarda, avludaki bir su havuzu ile buna bağlı su damarlarını görmek mümkündür. Bunun en büyük örneği Elhamra Sarayıdır. Suyun kullanımı ve gideri düşünülüp iki yana yatık taşlar döşenip ortadaki kanalla bu sağlanmıştır. Ayrıca Avrupa'da uygulanan kaldırım kenar taşlarının temeli islam mimarisindeki bu uygulamaya dayanır.
Günümüzde benzer su birimlerini çok küçük ölçekten büyük ölçeğe kadar görmemiz mümkündür. Bir alışveriş merkezlerinin iç ve dış mekanlarında su öğelerini sıklıkla görmekteyiz. Suyun gerek dinlendiricilik etkisi gerek hava sirkülasyonunu ve mikro klima etkisini sağlaması açısından alışveriş merkezleri içinde talep edilmekte ve kullanılmaktadır. Kent içinde insanların toplandığı alanlar, açık hava rekreasyon alanları suyun farklı biçimlerde işlenmesiyle zenginleştirilmektedir.
Üst ölçekten bakarsak; içinden su geçen ve suya kıyısı olan şehirlerin gerek tarih birikimlerinden ötürü gerek doğal güzelliğinden ötürü turizmin gelişmesine vasıl olur. Özellikle su çevrelerinde rekreasyon alanları gibi açık alanlarda suyun varlığı toplum içinde yaşayan bireylerin sosyalleşmesini, iletişime geçmesini farklı yaşamsal faaliyetleri gerçekleştirmelerini sağlar. Kırsal yerleşmelerde Anadolu kültüründe vurgu yapmış çeşme kültürü, o alanda yaşayan bireylerin temizlik, gıda hazırlığı ve temizlenmesi, bitki ve hayvanları için gerekli ihtiyacı karşılaması bakımında başvurdukları ve diğer bireylerle sosyalleşebildikleri mekanlar olarak işlev görmüştür. Kent yaşamında suyla iç içe olan alanların, sosyalleşme, dinlenme ve eğlenme mekanları olarak kullanılması suyun önemini gösterir. Ayrıca suya kıyısı olan şehirlerde ticaretin daha gelişmiş olduğu ve ekonomik hinterlandının ivmeli olarak arttığı gözlemlenir.
Geçmişten günümüze temiz ve kirli suyun ayrıştırılması amacıyla çeşitli projeler yapılmış; antik kentlerde dahi temiz kirli suyun karıştırılmaması ve suyun buharlaşıp azalmaması amacıyla yer altında ve yer üstünde su kanalları üretilmiş ve kullanılmıştır. Ancak enerji ihtiyacını karşılamak için yapılan değişimler, dünya nüfusunun hızla artmasıyla ortaya çıkan ham madde ihtiyacının yetersizliği ve bu yetersizliği gidermek amacıyla sanayileşmenin artması, ne yazık ki var olan küresel ısınma ve beraberinde gelen sorunların büyüklüğü dolayısıyla yeni dünya düzeninde temiz suyun varlığının ve temiz suya erişimin zorlaştığı gün gibi ortadadır. Günümüzde temiz suyun korunması bireylerin kişisel ihtiyaçlarından tarıma, iklimlerin dengesinden ekonomiye kadar geniş bir çerçevede önem arz etmektedir. Özellikle sanayinin daha yoğun olduğu hinterlandı geniş, hızla genişleyen şehirlerde suyun muhafazası daha zor olduğundan çeşitli projeler gündeme gelmektedir.
Su filtreleme sistemleri, geri dönüşüm uygulamaları ile atık temizliği için gerekli enerji ve su ihtiyacına gerek kalınmaması, doğal hayatı ve iklimi sabote eden yanlış mevsimlerde avlanma, izinsiz avlanma, hayatın her anında yenilenebilir enerji kullanımı ile suyun enerji kaynağı olarak kullanılmasına gerek duyulmaması gibi çalışmalar yapılmakta ve hedeflenmektedir.
Gelecekte suyun daha da değerli olacağı aşikardır. Temiz suya ulaşımda ve temiz suyu korumada önemli projeler gelecekte daha da dikkate alınıp uygulanmaya çalışılacaktır. Atık suyun arıtılması ve depolanması, suyun kullanımını aza hatta sıfıra indirmek için geri dönüşüm, yenilenebilir enerji çalışmalarında yenilikler daha verimli hale getirilecek şekilde güncellenen projelerden olmalıdır.
Suyun bir enerji kaynağı olarak kullanılması kadar bir peyzaj öğesi olarak kullanılması da hedeflenmelidir. Suyu bünyesinde iklimin niteliğine göre absorbe eden ya da kullanılmasına izin veren akıllı malzemeler üretilmeli, şehir içinde yollardaki ağaçların sulanmasında, çeşitli peyzaj alanlarında değerlendirilmesi sağlanmalıdır.
Yağmur sularının değerlendirilmesi, atık suların temiz suyla karıştırılmadan işlenmesi, sulama sularının ve içme sularının mineral bakımından zenginleştirilmesi ya da tarım çalışmalarında gerektiğinde ayrıştırılması gibi çalışmalara önem verilmesi gerekmektedir.
Singapur'da kanalizasyon sularının iyi düzeyde işlenerek rezervuarlara yönlendirilmesi projesi gibi konutlardaki musluk sularının arıtılıp rezervuarlara gönderilmesi projeleri suyun işlenmesi için gelecekte sıkça kullanılabilecek olanlardandır.
Geleceğin şehirlerinde suyun şehir içi temiz havayı arttırması, nem düzeyini dengeleyebilecek ve daha kaliteli hava alınabilecek şekilde işlenmesi gündemde olmalıdır.
Medeniyetin simgesi olmuş şehirlerde su öğelerinin şehrin kalbi sayılan noktalarda varlığı ve doğal yaşamın taklidi nitelikte tasarlanması kentlilerin yaşam kalitelerini arttıracağı ve şehir içinde her alanda verimin sağlanabileceği bilinmelidir.
KAYNAKÇA
• ELİNÇ, Zuhal KAYNAKÇI, Hakan ELİNÇ, and Latif Gürkan KAYA. "Antalya Atatürk Kültür Parkı Örneğinde; Kentsel Yeşil Alanların Önemli Parçası Olan Su Elemanları." İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi 2.4 (2013).
• Lynch, K. Kent İmgesi,
• Oktay, Hilmi Ekin, Reyhan Erdoğan, and Fatma Başak Oktay. "AKARSULAR VE AKARSULARDA REKREASYON OLANAKLARI."İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi 6.13 (2016).
• http://www.ekoyapidergisi.org/102-suya-duyarli-sehirler.html
